ABBAS b. ALİ b. EBÛ TÂLİB

عباس بن علي بن أبي طالب

(ö. 61/680)

Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehid edilen baba-bir kardeşi.

Annesi Ümmü’l-Benîn bint Hızâm’dır. Kaynaklarda Abbas’ın Kerbelâ Vak‘ası’ndan önceki hayatı hakkında bilgi yoktur. Sünnî ve Şiî kaynakların hemen hemen ittifakla naklettiklerine göre Abbas b. Ali, Hz. Hüseyin ile birlikte Kerbelâ’da bulunmuş ve orada Ehl-i beyt’e su temin ettiği için “es-Sekka’” lakabıyla anılmıştır. Hüseyin ve yanındakilerin susuzluğu dayanılmaz hale gelince Abbas b. Ali su bulmakla görevlendirilmiş, o da bir gece bu görevi başarıyla yerine getirmiştir. 9 Muharrem 61 (9 Ekim 680) günü, Hz. Hüseyin adına Kûfeli askerlerle görüşmüşse de netice alamamıştır. Hüseyin, Kûfeliler’in ertesi gün saldıracaklarını tahmin ederek yanındakilerin kendisini bırakıp gitmelerini istemiş, fakat Abbas buna şiddetle karşı çıkarak, “Allah bunu bize hiçbir zaman göstermesin” demiştir. Abbas ertesi gün Kerbelâ fâciası esnasında Hz. Hüseyin’i korurken, kardeşleri Abdullah, Ca‘fer ve Osman’ın arkasından şehid edilmiştir. Başı diğer Kerbelâ şehitlerininkiyle birlikte Şam’a gönderilmiş, cesedi Gadiriyye köyünün sakinleri olan Benî Esed tarafından şehid edildiği yere gömülmüştür. Daha sonra Kerbelâ’da Hz. Hüseyin’in türbesinin kuzey tarafında bugünkü türbesi yapılmıştır.

Şiî gelenek, Abbas b. Ali’ye Kerbelâ Vak‘ası’na katılanlar arasında müstesna bir mevki verir; onu menkıbevî bir şahsiyet olarak daima saygı ile anar ve yüceltir. Muharrem âyinleri sırasında gençler ona benzemek için âyine katılanlara su temini hususunda âdeta yarışırlar ve “Yâ Hazret-i Abbas!” nidalarıyla duygularını dile getirirler. Abbas b. Ali, Abbâsîler’in son dönemlerine doğru İran, Azerbaycan ve Hindistan bölgelerinde fütüvvet ve tarikat zümreleri arasında da aynı özelliklerle şöhret bulmuştur.

BİBLİYOGRAFYA:

Dîneverî, el-Ahbârü’t-tıvâl (nşr. Abdülmün’im Âmir), Kahire 1960, s. 254 vd.; Taberî, Târîħ (nşr. M. J. de Goeje), Leiden 1879-1901, II, 312-313, 317-318, 329, 386; Şeyh Müfîd, el-İrşâd, Kum, ts., s. 230-240; Ebü’l-Kasım el-Mûsevî, MuǾcemü ricâli’l-hadîŝ, Necef 1973, IX, 243; Şeyh Abdünnebî el-Kâzimî, Tekmiletü’r-ricâl (nşr. M. Sâdık), Necef, ts., II, 13; Muhsin el-Emîn, AǾyânü’ş-ŞîǾa (nşr. Hasan el-Emîn), Beyrut 1403/1983, VII, 429-431; J. Calmard, “ǾAbbas b. ǾAlı”, Elr., I, 77-79.

Ethem Ruhi Fığlalı